Τότε ήμουν κι εγώ ένα δένδρο μέσα στο δάσος…

του Στέφανου Σταμέλλου

Η ζωή, και η τύχη, με έφερε να μεγαλώσω μέσα στο δάσος. Γι‘ αυτό και η ιδιαίτερη σχέση μου με τα δέντρα και περισσότερο με τις βελανιδιές, καθότι μεγάλωσα σ’ ένα τόπο, στην «εξοχή», που μας έζωνε από παντού το δάσος∙ και τις βελανιδιές τις έβλεπες παντού, ακόμα και σκόρπιες στα χωράφια.

Μπορώ να πω ότι οι εικόνες που έχω από την παιδική και εφηβική ηλικία για τα δέντρα είναι περισσότερο γύρω από τις βελανιδιές, και λιγότερο γύρω από τα πουρνάρια, τα έλατα και τα κέδρα. Ήταν αυτή η βιωματική σχέση, καθημερινή και αλληλοσυμπληρωματική, μια σχέση ουσιαστική. Και ήμασταν «παιδιά του δάσους λεύτερα, θρεμμένα από τον ήλιο, μεγαλωμένα στου βουνού το μυρωμένο αγέρι…»

Αυτοί ηταν οι αγρότες στην Αραχοβίτσα το έτος 1856

α/α	Ονοματεπώνυμο	ηλικία	Μέλη οικογένειας
1	Στόκας Κώστας	50	7
2	Σακά Παρασκευή του Δ	33	6
3	Παπαγεωργίου Δ	55	5
4	Τριαντάφυλλος Κ	35	4
5	Κεραμάρης Γ	38	4
6	Πολύζος Γ	55	7
7	Κούμπης Ιω	40	4
8	Φραγκοσκιάς Δ	45	6
9	Σταμοκώστα Γ	45	7
10	Χολιάρα Μαρία	36	6
11	Πολύζου Αναστ.	52	8
12	Τριανταφύλου Μητρ.	35	4
13	Σταμέλος Γ	46	8
14	Στόκας Αθ	50	8
15	Τεληγιάννης Αποστ	40	3
16	Πιτσικούλης Δ.	35	4
17	Παππαδονίκος	62	7
18	Λάζος Κωστ.	48	4
19	Τριαντάφυλλος Ν.	66	3
20	Τριαντάφυλλος Γουλ. Κ.	36	6
21	Βασιλείου Ν.	55	9
22	Σκαρτσούνης Ν.	30	4
23	Μυρισιώτης Γ.	50	5
	ΣΥΝΟΛΟ ΚΑΤΟΙΚΩΝ		129

Μερικές διαπιστώσεις:

Τα οπορωφόρα δέντρα στο κτήμα στην «εξοχή»

Τα φρούτα - και τα οπορωφόρα δέντρα - αποτελούσαν για πολλά χρόνια μια πλούσια συμπληρωματική πηγή τροφής για τους κατοίκους των χωριών της ορεινής Ευρυτανίας και όλης της ορεινής Ελλάδας. Για μας στο χωριό, στα Πετράλωνα, τα οπορωφόρα δέντρα ήταν: Μηλιές, αχλαδιές και γκορτσιές, μουριές, κερασιές, δαμασκηνιές, βαρδακιές, βυσσινιές, κορομηλιές, συκιές, κυδωνιές, καρυδιές, καστανιές, αμπέλια, ροδιές, ροδακινιές, σουρβιές, κρανιές. Σ’ αυτά να προσθέσουμε τα βατόμουρα και τα αγριοφράουλα(χαμοκέρασα), τα ακτινίδια αργότερα, και κάποια άλλα ακόμα, που ίσως ξεχνώ.

Με την εγκατάλειψη των χωριών και την εσωτερική μετανάστευση, την τεράστια αυτή αλλαγή - οικονομική και κοινωνική - των τελευταίων

Τα έθιμα του γάμου στα Πετράλωνα Ευρυτανίας - Ευρυτανικά Έθιμα Γάμου

Στη βιβλιοθήκη του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) του Φροντιστηρίου Λαογραφίας του καθηγητή κ Σπυριδάκη βρήκαμε την εργασία της Μετ/νης Διδ/σσης Σταυρούλας Ανδ. Βώβου με τίτλο «Ευρυτανικά έθιμα γάμου»

Η κα Βώβου, όπως γράφεται στο κείμενο της εργασίας της, έκανε την εργασία της παρακολουθώντας «κατ’ επανάληψιν και με πάσαν δυνατήν λεπτομέρειαν» τα έθιμα του γάμου στο χωριό μας, στα Πετράλωνα Ευρυτανίας, το 1968

[Ακολουθεί η εργασία της κας Βώβου διατηρώντας τη γλώσσα και την ορθογραφία του αρχικού κειμένου]

Ευρυτανικά έθιμα γάμου

Υπό Σταυρούλας Ανδ. Βώβου

Μετ/νης Διδ/σσης

Ίσως πολλοί άνθρωποι των γραμμάτων να εμελέτησαν μέχρι τούδε, από πάσης απόψεως το θέμα του γάμου και να περιέγραψαν τούτο συμφώνως με τα ήθη και τα έθιμα του τόπου των και ο καθείς με τον ιδικόν του τρόπον αναλόγως του σκοπού.

Τα ήθη και τα έθιμα όμως στην πατρίδα μας ποικίλουν όχι μόνον από γεωγραφικού διαμερίσματος εις γεωγραφικόν τοιούτον, αλλά και επαρχίας εις επαρχίαν και χωρίου εις χωρίον

Εν τω προκειμένω θα καταβάλω πάσαν δυνατήν προσπάθειαν προς περιγραφήν των εθίμων του γάμου, του μικρού χωρίου Πετραλώνων Ευρυτανίας, όπως ακριβώς η ίδια παρηκολούθησα κατ’ επανάληψιν, και με πάσαν δυνατήν λεπτομέρειαν.

Αφού λοιπόν,

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΕΤΡΑΛΩΝΩΝ

• ΦΕΚ 112Α - 25/05/1919

Σύσταση της κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Αραχωβίτσα από την κοινότητα Αγίας Τριάδος και τον ορισμό του ως έδρα της κοινότητας

• ΦΕΚ 81Α - 14/05/1928

Ο οικισμός Αραχωβίτσα της κοινότητας μετονομάζεται σε Πετράλωνον

Η κοινότητα μετονομάζεται σε κοινότητα Πετραλώνου

• 16/10/1940

Το όνομα του οικισμού Πετράλωνον της κοινότητας διορθώνεται σε Πετράλωνα

Το όνομα της κοινότητας διορθώνεται σε κοινότητα Πετραλώνων

• ΦΕΚ 63Α - 22/03/1943

Η κοινότητα αποσπάται από το νομό Αιτωλοακαρνανίας και υπάγεται στο νομό Ευρυτανίας

• ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997

Ο οικισμός Πετράλωνα αποσπάται από την κοινότητα και προσαρτάται στο δήμο Κτημενίων

Η κοινότητα καταργείται

Απ’ το Καρπενήσι στους Δελφούς, στο Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4

Απ’ το Καρπενήσι στους Δελφούς, στο Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4

Πηγαίνοντας με τα πόδια στην Πυθία …

Του Στέφανου Σταμέλλου*

Το λεωφορείο έφθασε στο Καρπενήσι νυχτώνοντας για τα καλά. Δευτέρα βράδυ, 13 Ιουλίου. Μόνος, στην ανατολική άκρη της πόλης, με το βαρύ σακίδιο και τα μπατόν. Πρέπει κάτι να αποφασίσω. Ξεκινώ ανοίγοντας το GPS στη διαδρομή/αρχείο «Καρπενήσι – Κρίκελλο» του Μονοπατιού Ε4. Πρώτη φορά χρησιμοποιώ GPS, δανεικό κι αυτό από το Χρίστο, «δανεικές» και οι διαδρομές από την Ζοζεφίνα. Μου δείχνει μόνο την κατεύθυνση. Λεπτομέρειες τίποτα. Σημάδια και ταμπέλες δεν υπάρχουν. Το σκοτάδι δεν βοηθάει, είναι πολύ μαύρο.

Περνάω τον περιφερειακό της πόλης,

Έφυγε και ο πατέρας...

Ο πατέρας μας έφυγε πλήρης ημερών στα 94 του χρόνια. Δεν μπόρεσε να ξεπεράσει το θάνατο της μάνας, πριν 3,5 χρόνια. Του έμεινε η μελαγχολία. Έφυγε «όρθιος» μιλώντας στο τηλέφωνο με τα παιδιά του, τα εγγόνια και τα δισέγγονά του. Τις τελευταίες εβδομάδες, το αλάνθαστο βιολογικό ένστικτο τον προειδοποιούσε ότι πλησιάζει το τέλος. Άρχισε να μας λέει ότι είχε φθάσει ο καιρός να φύγει. Ότι δεν ήθελε να είναι άλλο βάρος... Κοιμήθηκε ήσυχα, αφήνοντας σε μας που τον αγαπούσαμε τη ζεστή εικόνα των τελευταίων μηνών και όμορφες αναμνήσεις δεκαετιών.

Όλα πια είναι μια γλυκιά ανάμνηση. Πάνω από όλα κρατώ την ευχή που μας έδινε όταν φεύγαμε από το σπίτι: «όμορφα». Ήταν μια λέξη που τα περιλαμβάνει όλα, όσα ήθελε να μας πει. Πάντα ήταν λιγόλογος…

Το πανηγύρι της Παναγιάς στις 8 Σεπτεμβρίου στο χωριό

https://www.facebook.com/stefanos.stamellos

Είχα πολλά χρόνια να πάω στο πανηγύρι της Πανα(γ)ιάς. Φέτος, με την πίεση του πατέρα, αποφάσισα να πάω. Δεν ήθελα να του χαλάσω το χατίρι. Το πανηγύρι της Παναγιάς γίνεται στις 8 Σεπτεμβρίου στο εξωκκλήσι που είναι κοντά στο σπίτι μας στην εξοχή. Φέτος ήταν Δευτέρα, καθημερινή, δύσκολη μέρα, και είχε βρέξει την προηγούμενη που απέτρεψε πολλούς να έρθουν.

Η εκκλησία θεμελιώθηκε το 1946, στα δύσκολα εκείνα χρόνια, και

Ο δορυφόρος της πατάτας έφαγε όλο το φύλλωμα της πατατοφυτείας μου στο χωριό

Φέτος έβαλα 25 κιλά σπόρο πατάτα στον κήπο, μπροστά από το σπίτι. Από τον σπόρο αυτόν στην καλύτερη περίπτωση κανείς να περιμένει να πάρει το 5πλάσιο, δηλαδή 125 κιλά πατάτες οικολογικής γεωργίας, χωρίς λιπάσματα και φυτοφάρμακα, ούτε κοπριά. Πρόλαβα τον καιρό στο τσακ στο φύτεμα, φύτρωσαν μια χαρά, τις σκάλισα μια χαρά και ... περίμενα. Περίμενα χωρίς τον ξενοδόχο. Πήγα προχθές να τις περιποιηθώ με ένα δεύτερο σκάλισμα και να δω αν θέλουν πότισμα, να σκαλίσω και τις ντομάτες, τις αγγουριές και τις κολοκυθιές που είχα βάλει για τον πατέρα. Τί να δω... είχαν μείνει μόνο τα κοτσάνια.

Πρόχειρη αναφορά στο οικογενειακό παρελθόν

Κάθε φορά που λέω ότι έχουμε αρβανίτικη ρίζα, η Βάσω διαμαρτύρεται λέγοντας "Και πού το ξέρεις;"  Ναι, δεν έχω σαφείς αποδείξεις, όμως υπάρχουν οι μαρτυρίες που το αποδεικνύουν. Οι πρόγονοί μας, έξι γενιές πίσω, ήρθαν στην Ευρυτανία από τη Θήβα. Οι συγγενείς τους ήταν στη Θήβα. Ορισμένοι Σταμελαίοι στη Θήβα ακόμα και σήμερα μιλάνε αρβανίτικα. Ο παπούς έλεγε πάντα "πήγαινα στη Φήβα(Θήβα) με τα γίδια". Άρα πήγαινε στους συγγενείς.

Φωτογραφίες από το χωριό

Καιρό έχω να αναρτήσω κάτι για το χωριό μας. Τα τόσο πυκνά γεγονότα στο κοινωνικό και πολιτικό πεδίο δημιουργούν άλλου είδους υποχρεώσεις... Μια δικαιολογία είναι κι αυτή.
Όμως, συχνές είναι οι επισκέψεις στο χωριό, τουλάχιστον μια φορά το μήνα, λόγω του πατέρα. Την έβγαλε "ζάχαρη" και φέτος, έκαψε όλα τα ξύλα, δεν είχε ιδιαίτερες παγωνιές, δεν πάγωσαν οι βρύσες, τα γελάδια του Σωτήρη δεν του έ...εσαν την αυλή. Τέλος πάντων, όλα καλά. Δεν του τρώει ακόμα "η κότα το ψωμί από το χέρι", που έλεγε και ο Χαρίλαος.
Εδώ μερικές πρόσφατες φωτογραφίες

Γενικές πληροφορίες για το χωριό μας

Πετράλωνα

http://buk.gr/el/poli-perioxi/petralona-3

Τα Πετράλωνα (Τοπική Κοινότητα Πετραλώνων - Δημοτική Ενότητα ΚΤΗΜΕΝΙΩΝ), ανήκουν στον δήμο ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ της Περιφερειακής Ενότητας ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ που βρίσκεται στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας όπως διαμορφώθηκε με το πρόγραμμα “Καλλικράτης”.
Η επίσημη ονομασία είναι “τα Πετράλωνα”. Έδρα του δήμου είναι το Καρπενήσι και ανήκουν στο γεωγραφικό διαμέρισμα Στερεάς Ελλάδας.
Κατά τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας με το σχέδιο “Καποδίστριας”, μέχρι το 2010, τα Πετράλωνα ανήκαν στο Τοπικό Διαμέρισμα Πετραλώνων, του πρώην Δήμου ΚΤΗΜΕΝΙΩΝ του Νομού ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ.
Τα Πετράλωνα έχουν υψόμετρο 830 μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας, σε γεωγραφικό πλάτος 39,0083244588 και γεωγραφικό μήκος 21,8174272198. Οδηγίες για το πώς θα φτάσετε στα Πετράλωνα θα βρείτε εδώ.

Η ρίγανη στο χωριό - αναμνήσεις και βιώματα

Το χωριό μας έχει ιδανικές συνθήκες για ρίγανη πολύ καλής ποιότητας• και λέμε πως είναι «ριγανότοπος». Γενικά η ελληνική ρίγανη θεωρείται η καλύτερη στον κόσμο, η δε ποιότητά της οφείλεται κυρίως στο μεγάλο υψόμετρο που φυτρώνει, στα ασβεστούχα, ξερικά και άγονα εδάφη, αλλά και στην πλούσια ηλιοφάνεια. Αυτές τις συνθήκες τις έχει το χωριό μας με το παραπάνω και ιδιαίτερα τα προσηλιακά μέρη της εξοχής, που είναι το πατρικό μας σπίτι. Είναι πολυετές και σκληραγωγημένο φυτό κι ενώ αγαπάει τον ήλιο, αντέχει και σε χαμηλές θερμοκρασίες αυτών των ορεινών περιοχών.

Η μομπότα, μαγιά της γενιάς μας στην ορεινή Ευρυτανία

Πολλές φορές είχα σκεφθεί να κάνουμε μπομπότα, για να θυμηθούμε λίγο τη "μαγιά" μας. Η μπομπότα με δικό μας καλαμποκάλευρο συμπλήρωνε το ψωμί της οικογένειας, γιατί ποτέ το καθάρειο δεν αρκούσε για όλο το χρόνο. Οπότε, καθημερινά σχεδόν, η οικογένεια είχε και καθάρειο και μπομπότα. Κυρίως η μπομπότα τρώγονταν ζεστή με τυρί ή τριψάνα στο γάλα. Ειδικά το χειμώνα την ψήναμε στο τζάκι και συνόδευε όλα τα φαγητά. Αυτή τη φορά ζύμωσα ένα ταψί μπομπότα με μαγιά, χωρίς κάτι διαφορετικό από αυτό που κάνω για το σταρένιο. Δηλαδή κανονικά: με νερό ζεστό, λίγο αλάτι, λίγη ζάχαρη, λάδι, μαγιά και τριμένη πορτοκαλόφλουδα. Έβαλα και ένα μέρος, στα έξι μέρη, αλεύρι φαριναπ που "φουσκώνει μόνο του".

Η διατροφή στα χωριά της ορεινής Ελλάδας παλιότερα

Βρήκα στην ιστοσελίδα http://www.katafylli.gr την παρακάτω εργασία του κ Παπαδημητρίου, η οποία παρουσιάστηκε από τον ίδιο σε εκδήλωση του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Μουζακίου για το Περιβάλλον και τη διατροφή.

"Η διατροφή μας διαμορφώνεται από το περιβάλλον στο οποίο ζούμε ο καθένας μας, στο Χωριό ή στην πόλη, από τα προϊόντα του τόπου και από την καθημερινή ζωή.

Στην Αργιθέα η λιτή

Φωτογραφίες από το χωριό, με φόντο το Βελούχι, στο facebook

https://www.facebook.com/media/set/?set=a.10151407667037136.1073741837.716092135&type=1

Η βρύση μας στον Πλάτανο, στην εξοχή

Η βρύση μας είναι σε μια απόσταση διακοσίων πενήντα μέτρων περίπου από το σπίτι. Είναι μέσα στο χωράφι του Βασιλείου, το Βασιλέικο.

Όπως μου αφηγήθηκε πρόσφατα ο πατέρας, την έφτιαξε ο παππούς μου, ο Βαγγέλης Σταμέλος, με τον ΣτουκουΣπύρο (Σπύρος Στόκας) γύρω στα 1930. (Ο Σπύρος Στόκας, αδερφός του Γιώργου Στόκα, πατέρας του Νίκου Στόκα, ήταν συγγενής από τη γιαγιά μου, και έμεινε απέναντι από το ποτάμι, κοντά στο γεφύρι, πάνω από το σημερινό χωράφι του Κορέντζελου)

Αριστερότερα από τη

Επίσκεψη στο χωριό, 22.2.2013

Ήταν μια χειμερινή Φλεβαριάτικη επίσκεψη στο χωριό με περπάτημα στην εξοχή με ψιλόβρεχο. Ορεινές όμορφες χειμερινές εικόνες, με πολλές αναφορές στη μνήμη και στα παιδικά μας χρόνια Δείτε εδώ τις φωτογραφίες...

Απόσπασμα από το μήνυμα ενός συγχωριανού μας...

...Λοιπόν άκου τι θυμάμαι Εκεί γύρω στο 1960 είχα έλθει και εγώ παιδάκι με τον παππού μου στο χωριό. Μας φιλοξένησαν σε ένα σπίτι στο χωριό και μάλιστα η κυρία του σπιτιού προσπαθούσε με τον παππού να με καθίσουν να φάμε το βράδυ σε ένα πάρα πολύ χαμηλό τραπέζι πολύ κοντά στο πάτωμα. Αργότερα έμαθα ότι το έλεγαν σοφρά ή σορφά ή κάτι τέτοιο. Πού να κάτσω εγώ. Ανένδοτος. Ήθελα τραπέζι κανονικό. Τελικά κάποια λύση βρήκε αυτή η κυρία, δεν θυμάμαι. Όμως έχω φωτογραφίες στο άλμπουμ από αυτή την μοναδική φορά που ήρθα στο χωριό. Είμαστε όλοι μαζί σε μια αυλή, κάτι παιδάκια μαζί μου και οι μεγάλοι. Ίσως να είσαι και συ. Τα έχω όλα αυτά στην βιβλιοθήκη στο σπίτι του πατέρα και όταν έλθω Αθήνα υπόσχομαι να τα δούμε μαζί...

.... Όταν το 1960 και κάτι ήρθα στο χωριό ήταν ένας παπάς και μια καταπληκτική γυναίκα η παπαδιά του που με κυνηγούσε κάθε μέρα να μου δώσει να φάω φρέσκο αυγό από τις κότες και χωριάτικο ψωμί . Δεν ξεχνώ που μου φώναζε, έλα καημένο Βαγγελάκη να φας αβγουλάκι. Πού να τα βρείτε στην Αθήνα παιδάκι μου. Φάε Βαγγελάκη. Άκου τώρα τι θυμάμαι...

(Είναι απόσπασμα από το μήνυμα του συγχωριανού μας, δεν βάζω το όνομα, γιατί δεν του ζήτησα την άδεια να το αναρτήσω. Ελπίζω να μην έχει αντίρηση. Δεν το έβαλα ολόκληρο. Επίσης τις φωτογραφίες, που είναι στα χρόνια του '50 και σίγουρα πριν το '60, Πάσχα στον Πάνω Μαχαλά, αν τις μεγενθύνει κανείς θα δει πρόσωπα συγχωριανών μας, άλλοι "λείπουν", άλλοι λείπουν στην Αμερική κλπ, εγώ δεν μπόρεσα να ξεχωρίσω κανέναν)

Ζαχαράκι - Σερμιτζέλι: μια διαδρομή στα δάση της περιοχής μας

Μπήκε - δεν μπήκε ακόμα ο χειμώνας και είμαστε στην αναμονή της “δόσης”. Να ανάψουμε ή να μην ανάψουμε, που λένε. Αντίδοτο στην κρίση - εκτός από την συλλογικοποίηση και την αυτοοργάνωση -  είναι η επικοινωνία με τη μάνα γη, η επαφή με τη φύση. Η γη της Ευρυτανίας - η πατρίδα -  με τα ιδιαίτερά της χαρακτηριστικά, είναι ιδανική να ξεκουράσει, να εμπνεύσει, να ηρεμήσει τον καθένα.

Την προτελευταία Κυριακή του Νοέμβρη βρεθήκαμε, η