Στο δρόμο για την Πυθία: Αγραφα-Καρπενήσι-Δελφοί, το ευρωπαικό μονοπάτι Ε4

Κυκλοφόρησε από τον Εκδοτικό Οίκο Σ. Ι. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ το τρίτο βιβλίο του Στέφανου Σταμέλλου με τίτλο: «Στο δρόμο για την Πυθία:  Άγραφα – Καρπενήσι – Δελφοί, το Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4»

Στο βιβλίο περιγράφεται ένα οδοιπορικό οκτώ ημερών ακολουθώντας τη διαδρομή του Ε4 από τα Άγραφα έως τους Δελφούς.  Το τμήμα αυτό του Ε4 διασχίζει μια από τις σημαντικότερες περιοχές της κεντρικής Ελλάδας, με ένα εντυπωσιακό γεωγραφικό ανάγλυφο και με μια ποικιλία ξεχωριστή: βουνά, ποτάμια, δάση, καθώς και πλούσια πανίδα και χλωρίδα με σπάνια είδη. Μια περιοχή με ιδιαίτερη ομορφιά, χωριά με πλούσια παράδοση και ιστορία∙ αλλά και μια διαδρομή ιδανική για πεζοπόρους και ορειβάτες, που επιδιώκουν πολυήμερες περιπλανήσεις στη

Κυκλοφόρησε σε βιβλίο "Από τον Παγασητικό έως τον Αμβρακικό, ένα οδοιπορικό στα πρώτα σύνορα της Ελλάδας"

Με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου μου: «Από τον Παγασητικό έως τον Αμβρακικό, ένα οδοιπορικό στα πρώτα σύνορα της Ελλάδας», θέλω να ευχαριστήσω όλους όσους με βοήθησαν για την έκδοσή του, ένα δύσκολο για μένα εγχείρημα.

Το βιβλίο είναι ένα αφήγημα, μια βιωματική περιγραφή ενός οδοιπορικού έντεκα ημερών στα πρώτα σύνορα του σύγχρονου ελληνικού κράτους με τα πόδια, μια κατάθεση ψυχής και μια μαρτυρία, προϊόν της αγάπης για το βουνό και την περιπέτεια.

Σκοπό έχει να αναδείξει, έστω με αυτό τον τρόπο, τον ρόλο που έπαιξαν τα πρώτα σύνορα της Ελλάδας στην περίοδο των πενήντα χρόνων, από το 1832 έως το 1881 - μια οριογραμμή που άλλαξε δραματικά τα δεδομένα και τις ισορροπίες στις περιοχές που χαράχτηκε - και τον ιδιαίτερο ρόλο της ληστοκρατίας στις πρώτες δεκαετίες της απελευθέρωσης.

Σκοπό επίσης έχει να παρακινήσει τις τοπικές κοινωνίες και την αυτοδιοίκηση

Από την Κρέντη στο Καρπενήσι, στο ευρωπαικό μονοπάτι Ε4

Από την Κρέντη στο  Καρπενήσι, στο ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4

Του Στέφανου Σταμέλλου*

Μάλλον πρέπει να ανατέλλει νωρίτερα ο ήλιος στα αγραφιώτικα χωριά, γιατί δεν κατάλαβα πώς προχώρησε η ώρα. Ήταν 7.30 το πρωί όταν κατέβηκα στη ρεσεψιόν και αρνήθηκα να πιω καφέ στον κ Μάκκα αποχαιρετώντας τον στα γρήγορα για να μην χάσω χρόνο. Έπρεπε να είμαι στο Καρπενήσι πριν από τις τρεις. Η εφαρμογή στο κινητό έγραψε: Start time 07.34’ Μετά άρχισε να τρέχει ο χρόνος ... κι εγώ πάσχιζα να τον συγκρατήσω.  Κι έπρεπε να υπερασπιστώ την παραδοχή ότι η ψυχική δύναμη και η θέληση είναι αυτή που κερδίζει τελικά στη ζωή. Έφυγα ανηφορίζοντας στην άσφαλτο για το Κερασοχώρι, που απέχει 3 χιλιόμετρα από την Κρέντη.

Δεν ήμουνα πολύ φορτωμένος, όμως ένιωθα βαρύς. Περνώντας από

Γέφυρα Καρβασαρά - Κρέντη, στο ευρωπαικό μονοπάτι Ε4

 

Γέφυρα Καρβασαρά - Κρέντη, στο Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4

Του Στέφανου Σταμέλλου*

Συνεχίζοντας την περιγραφή του οδοιπορικού στο Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4 από τα Άγραφα ως το Καρπενήσι, όπως υποσχέθηκα, πάμε μαζί αυτή τη φορά στην κοιλάδα του Αγραφιώτη από τη Γέφυρα του Καρβασαρά ως την Κρέντη.

Προχωρώντας - είμαστε στο 12^ο χιλιόμετρο από τα Άγραφα και κοντεύει να μεσημεριάσει - μου φαινόταν ότι είχα μπει σε έναν κόσμο, όπου η επικοινωνία γίνεται με τις φωνές των πουλιών και το μουρμουρητό του νερού∙ και ότι τα ανθρώπινα λόγια δεν

Γεννήθηκα πριν εξήντα τέσσερα χρόνια ακριβώς… Πότε πέρασαν;

Γεννήθηκα πριν εξήντα τέσσερα χρόνια ακριβώς… Πότε πέρασαν;

Γεννήθηκα σ’ ένα χωριό
μια Πέμπτη μεσημέρι.
Γιατρός δε με ξεπέταξε
μα της γιαγιάς το χέρι.
[Παραλλαγή του «ΣΦΕΝΤΟΝΑ», του Βασίλη Παπακωνσταντίνου]

«Στην αρχή ήταν το χάος. Μετά γεννήθηκα εγώ...» κι όλα έγιναν ωραία! Γεννήθηκα πριν εξήντα τέσσερα χρόνια ακριβώς - 28 Γενάρη 1954 γράφει η ταυτότητα και το πιστοποιητικό γέννησης του δήμου - στα Πετράλωνα Ευρυτανίας στο σπίτι μας στην «εξοχή», μια ώρα έξω από το χωριό μέσα σε ένα έντονο ορεινό ανάγλυφο και μια πλούσια φύση με δάση, ρέματα, νερά, άγρια ζώα και πουλιά, σε ένα περιβάλλον αγροτοκτηνοτροφικό με καλλιέργειες και όλων των ειδών τα καρποφόρα δέντρα και με φόντο τη

"Ο Ευρυτάνας της Εβδομάδας", ένα τιμητικό αφιέρωμα στον "ΕΥΡΥΤΑΝΙΚΟ ΠΑΛΜΟ"

 

Αυτές ήταν οι καστανιές μας

Αυτές ήταν οι καστανιές μας

Το χωριό μας ήταν καστανοχώρι, όπως και τα περισσότερα παρατυμφρήστια χωριά και από την πλευρά της Ευρυτανίας και από την πλευρά της Φθιώτιδας. Όλες οι οικογένειες, και οι πιο φτωχιές, είχαμε καστανιές. Όμως είχαμε την ατυχία να δούμε τις καστανιές να ξεραίνονται σχεδόν όλες από μια ασθένεια που δεν μπορέσαμε να την αντιμετωπίσουμε. Σήμερα υπάρχουν ελάχιστες υγιείς και η παραγωγή είναι πολύ

Κειμήλια και μνήμες, στοιχεία από το "οικογενειακό μουσείο" στην εξοχή

Κειμήλια και μνήμες, στοιχεία από το "οικογενειακό μουσείο" στην εξοχή. Το σπίτι στη φύση, στα όρια της αυτάρκειας και της ελευθερίας [«Tο μέγιστον όφελος από την αυτάρκεια: η ελευθερία», Επίκουρος]. Εκεί η ελευθερία έχει διαφορετικά "Επικούρεια" χαρακτηριστικά: ζεις σε συμφωνία με τη φύση και διδάσκεσαι από τα πράγματα και τις ανάγκες. Μια σύνθετη σχέση επομένως, κι έντονα φορτισμένη. 

[δείτε εδώ:

«Χτίζουμε ονειρευόμαστε και τραγουδούμε»… Κάπως έτσι είναι η ζωή ή κάπως έτσι ήταν…

Ερειπωμένα σπίτια, «εξοχίτικες» αγροικίες, ταλαιπωρημένα από το χρόνο και τις κακουχίες, μέσα στο δάσος και τα εγκαταλειμμένα χωράφια. Βασικό χαρακτηριστικό τους η ανθρώπινη απουσία και η εγκατάλειψη. Θυσία στο βωμό του χρόνου και της ανελέητης πραγματικότητας.

Σπίτια που κατασκευάστηκαν στην εποχή του μεσοπολέμου ή και μετά τον εμφύλιο για να στεγάσουν πολλές ελπίδες και όνειρα για μια καλύτερη ζωή, να φιλοξενήσουν και τις

Το φαράγγι του Αγιατριαδίτικου ποταμιού και το πέρασμα των Στενών

Το φαράγγι του Αγιατριαδίτικου ποταμιού και το πέρασμα των Στενών Αναμνήσεις και «βουτιές» στο παρελθόν … περπατώντας στα μονοπάτια που διάβαινα παιδί

Του Στέφανου Σταμέλλου*

 Η σκέψη να κάνουμε τη διάσχιση του φαραγγιού του Αγιατριαδίτικου ποταμιού και το πέρασμα των Στενών ήταν παλιά. Ήταν μια υπόσχεση και δέσμευση συναισθηματική, αλλά και μια «υποχρέωση» για μας που μεγαλώσαμε στην «εξοχή», σ’ αυτή την περιοχή με την άγρια ομορφιά και την ξεχωριστή ιστορία. Και να που η υπόσχεση τελικά υλοποιήθηκε…

Πολλές φορές η αχνή σκιά των παιδικών μας χρόνων μας σπρώχνει στο να φρεσκάρουμε τη μνήμη κάνοντας γυρίσματα πίσω. Κι όταν «φεύγουν» οι άνθρωποι, μένουν τα άδεια εγκαταλειμμένα και μισογκρεμισμένα σπίτια, τα δέντρα, αλλά και τα πιο σταθερά: τα βουνά, τα ρέματα, τα χωράφια, τα βράχια, τα φαράγγια και οι «αρχαίες σκουριές», για να παίξουν αυτό το ρόλο, της προσωρινής φιλοξενίας της

Τότε ήμουν κι εγώ ένα δένδρο μέσα στο δάσος…

του Στέφανου Σταμέλλου

Η ζωή, και η τύχη, με έφερε να μεγαλώσω μέσα στο δάσος. Γι‘ αυτό και η ιδιαίτερη σχέση μου με τα δέντρα και περισσότερο με τις βελανιδιές, καθότι μεγάλωσα σ’ ένα τόπο, στην «εξοχή», που μας έζωνε από παντού το δάσος∙ και τις βελανιδιές τις έβλεπες παντού, ακόμα και σκόρπιες στα χωράφια.

Μπορώ να πω ότι οι εικόνες που έχω από την παιδική και εφηβική ηλικία για τα δέντρα είναι περισσότερο γύρω από τις βελανιδιές, και λιγότερο γύρω από τα πουρνάρια, τα έλατα και τα κέδρα. Ήταν αυτή η βιωματική σχέση, καθημερινή και αλληλοσυμπληρωματική, μια σχέση ουσιαστική. Και ήμασταν «παιδιά του δάσους λεύτερα, θρεμμένα από τον ήλιο, μεγαλωμένα στου βουνού το μυρωμένο αγέρι…»

Αυτοί ηταν οι αγρότες στην Αραχοβίτσα το έτος 1856

α/α	Ονοματεπώνυμο	ηλικία	Μέλη οικογένειας
1	Στόκας Κώστας	50	7
2	Σακά Παρασκευή του Δ	33	6
3	Παπαγεωργίου Δ	55	5
4	Τριαντάφυλλος Κ	35	4
5	Κεραμάρης Γ	38	4
6	Πολύζος Γ	55	7
7	Κούμπης Ιω	40	4
8	Φραγκοσκιάς Δ	45	6
9	Σταμοκώστα Γ	45	7
10	Χολιάρα Μαρία	36	6
11	Πολύζου Αναστ.	52	8
12	Τριανταφύλου Μητρ.	35	4
13	Σταμέλος Γ	46	8
14	Στόκας Αθ	50	8
15	Τεληγιάννης Αποστ	40	3
16	Πιτσικούλης Δ.	35	4
17	Παππαδονίκος	62	7
18	Λάζος Κωστ.	48	4
19	Τριαντάφυλλος Ν.	66	3
20	Τριαντάφυλλος Γουλ. Κ.	36	6
21	Βασιλείου Ν.	55	9
22	Σκαρτσούνης Ν.	30	4
23	Μυρισιώτης Γ.	50	5
	ΣΥΝΟΛΟ ΚΑΤΟΙΚΩΝ		129

Μερικές διαπιστώσεις:

Τα οπορωφόρα δέντρα στο κτήμα στην «εξοχή»

Τα φρούτα - και τα οπορωφόρα δέντρα - αποτελούσαν για πολλά χρόνια μια πλούσια συμπληρωματική πηγή τροφής για τους κατοίκους των χωριών της ορεινής Ευρυτανίας και όλης της ορεινής Ελλάδας. Για μας στο χωριό, στα Πετράλωνα, τα οπορωφόρα δέντρα ήταν: Μηλιές, αχλαδιές και γκορτσιές, μουριές, κερασιές, δαμασκηνιές, βαρδακιές, βυσσινιές, κορομηλιές, συκιές, κυδωνιές, καρυδιές, καστανιές, αμπέλια, ροδιές, ροδακινιές, σουρβιές, κρανιές. Σ’ αυτά να προσθέσουμε τα βατόμουρα και τα αγριοφράουλα(χαμοκέρασα), τα ακτινίδια αργότερα, και κάποια άλλα ακόμα, που ίσως ξεχνώ.

Με την εγκατάλειψη των χωριών και την εσωτερική μετανάστευση, την τεράστια αυτή αλλαγή - οικονομική και κοινωνική - των τελευταίων

Τα έθιμα του γάμου στα Πετράλωνα Ευρυτανίας - Ευρυτανικά Έθιμα Γάμου

Στη βιβλιοθήκη του Εθνικού Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) του Φροντιστηρίου Λαογραφίας του καθηγητή κ Σπυριδάκη βρήκαμε την εργασία της Μετ/νης Διδ/σσης Σταυρούλας Ανδ. Βώβου με τίτλο «Ευρυτανικά έθιμα γάμου»

Η κα Βώβου, όπως γράφεται στο κείμενο της εργασίας της, έκανε την εργασία της παρακολουθώντας «κατ’ επανάληψιν και με πάσαν δυνατήν λεπτομέρειαν» τα έθιμα του γάμου στο χωριό μας, στα Πετράλωνα Ευρυτανίας, το 1968

[Ακολουθεί η εργασία της κας Βώβου διατηρώντας τη γλώσσα και την ορθογραφία του αρχικού κειμένου]

Ευρυτανικά έθιμα γάμου

Υπό Σταυρούλας Ανδ. Βώβου

Μετ/νης Διδ/σσης

Ίσως πολλοί άνθρωποι των γραμμάτων να εμελέτησαν μέχρι τούδε, από πάσης απόψεως το θέμα του γάμου και να περιέγραψαν τούτο συμφώνως με τα ήθη και τα έθιμα του τόπου των και ο καθείς με τον ιδικόν του τρόπον αναλόγως του σκοπού.

Τα ήθη και τα έθιμα όμως στην πατρίδα μας ποικίλουν όχι μόνον από γεωγραφικού διαμερίσματος εις γεωγραφικόν τοιούτον, αλλά και επαρχίας εις επαρχίαν και χωρίου εις χωρίον

Εν τω προκειμένω θα καταβάλω πάσαν δυνατήν προσπάθειαν προς περιγραφήν των εθίμων του γάμου, του μικρού χωρίου Πετραλώνων Ευρυτανίας, όπως ακριβώς η ίδια παρηκολούθησα κατ’ επανάληψιν, και με πάσαν δυνατήν λεπτομέρειαν.

Αφού λοιπόν,

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΠΕΤΡΑΛΩΝΩΝ

• ΦΕΚ 112Α - 25/05/1919

Σύσταση της κοινότητας με την απόσπαση του οικισμού Αραχωβίτσα από την κοινότητα Αγίας Τριάδος και τον ορισμό του ως έδρα της κοινότητας

• ΦΕΚ 81Α - 14/05/1928

Ο οικισμός Αραχωβίτσα της κοινότητας μετονομάζεται σε Πετράλωνον

Η κοινότητα μετονομάζεται σε κοινότητα Πετραλώνου

• 16/10/1940

Το όνομα του οικισμού Πετράλωνον της κοινότητας διορθώνεται σε Πετράλωνα

Το όνομα της κοινότητας διορθώνεται σε κοινότητα Πετραλώνων

• ΦΕΚ 63Α - 22/03/1943

Η κοινότητα αποσπάται από το νομό Αιτωλοακαρνανίας και υπάγεται στο νομό Ευρυτανίας

• ΦΕΚ 244Α - 04/12/1997

Ο οικισμός Πετράλωνα αποσπάται από την κοινότητα και προσαρτάται στο δήμο Κτημενίων

Η κοινότητα καταργείται

Απ’ το Καρπενήσι στους Δελφούς, στο Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4

Απ’ το Καρπενήσι στους Δελφούς, στο Ευρωπαϊκό Μονοπάτι Ε4

Πηγαίνοντας με τα πόδια στην Πυθία …

Του Στέφανου Σταμέλλου*

Το λεωφορείο έφθασε στο Καρπενήσι νυχτώνοντας για τα καλά. Δευτέρα βράδυ, 13 Ιουλίου. Μόνος, στην ανατολική άκρη της πόλης, με το βαρύ σακίδιο και τα μπατόν. Πρέπει κάτι να αποφασίσω. Ξεκινώ ανοίγοντας το GPS στη διαδρομή/αρχείο «Καρπενήσι – Κρίκελλο» του Μονοπατιού Ε4. Πρώτη φορά χρησιμοποιώ GPS, δανεικό κι αυτό από το Χρίστο, «δανεικές» και οι διαδρομές από την Ζοζεφίνα. Μου δείχνει μόνο την κατεύθυνση. Λεπτομέρειες τίποτα. Σημάδια και ταμπέλες δεν υπάρχουν. Το σκοτάδι δεν βοηθάει, είναι πολύ μαύρο.

Περνάω τον περιφερειακό της πόλης,

Έφυγε και ο πατέρας...

Ο πατέρας μας έφυγε πλήρης ημερών στα 94 του χρόνια. Δεν μπόρεσε να ξεπεράσει το θάνατο της μάνας, πριν 3,5 χρόνια. Του έμεινε η μελαγχολία. Έφυγε «όρθιος» μιλώντας στο τηλέφωνο με τα παιδιά του, τα εγγόνια και τα δισέγγονά του. Τις τελευταίες εβδομάδες, το αλάνθαστο βιολογικό ένστικτο τον προειδοποιούσε ότι πλησιάζει το τέλος. Άρχισε να μας λέει ότι είχε φθάσει ο καιρός να φύγει. Ότι δεν ήθελε να είναι άλλο βάρος... Κοιμήθηκε ήσυχα, αφήνοντας σε μας που τον αγαπούσαμε τη ζεστή εικόνα των τελευταίων μηνών και όμορφες αναμνήσεις δεκαετιών.

Όλα πια είναι μια γλυκιά ανάμνηση. Πάνω από όλα κρατώ την ευχή που μας έδινε όταν φεύγαμε από το σπίτι: «όμορφα». Ήταν μια λέξη που τα περιλαμβάνει όλα, όσα ήθελε να μας πει. Πάντα ήταν λιγόλογος…